رشيد الدين فضل الله همدانى

9

جامع التواريخ ( تاريخ اقوام پادشاهان ختاى ) ( فارسى )

بهترين كتب آن تواند بود كه درست باشد ، و خطش بغايت خوب و مجال تغيير و تبديل در آن نه ، رعايت اين هر سه معنى را وضعى كرده‌اند كه هر كتابى كه نزد ايشان معتبر افتاده ، خطّاطى خوش‌نويس را حاضر گردانيده‌اند تا هر صفحه‌اى از آن كتاب به خط پاكيزه بر لوحى نوشته ، و تمامت دانندگان آن قسم به احتياط تمام مقابله و تصحيح آن كرده‌اند ، و خطّ خويش بر ظهر آن لوح مثبت گردانيده . آنگاه نقّاران ماهر استاد را فرموده‌اند تا آن را نقّارى كرده ، چون از تمامت صفحات كتاب بر اين طريقه نسخه گرفته‌اند و بر هريك عدد آن بر توالى نوشته تا جمله بر ولا مضبوط باشد . آن لوحها را همچون سكّهء دار الضّرب در كيسه‌ها به مهر امنا به معتمدان معيّن سپرده‌اند و در دكانهاى مخصوص بدان مصلحت مضبوط نهاده و بر ان عمل ، تمغايى « 1 » معيّن و مقرّر گردانيده ، به هر وقت كه كسى نسخه از آن خواهد ، پيش آن جماعت كه جهت آن مصلحت منصوب‌اند حاضر شود ، و حقوق معيّن ديوان و مؤونات آن بدهد ، و ايشان لوحهاى آن كتاب بيرون آرند ، و بر مثال سكّهء زر بر اوراق كاغذ نهند و به وى تسليم كنند . و بدين طريقه ممكن نيست كه در هيچ كتابى از كتب ايشان زيادت و نقصان تواند بود . و نيز خطّ ايشان را در اصل وضع ضوابطى چند بغايت نيكوست و مفيد كه بدان سبب تصحيف و غلط در آن مجال ندارد . و پيش از اين جمهور مردم چنان نقل مىكردند كه ختاييان هر لفظى از الفاظ را بر شكلى مخصوص مىنويسند ، و اين معنى عقلا را بغايت مستبعد مىنمود ، چه وضع خطّ جهت آن است كه تا به واسطهء تركيب حروفى چند معدود ، الفاظ بسيار را به آسانى در ضبط توان آورد ، و به مجرّد آنكه تغييرى در تركيب آن رود لفظى ديگر از آن فهم توان كرد ، و به كثرت اشكال احتياج نيفتد .

--> ( 1 ) . Tamga